René Boomkens is hoogleraar sociale en cultuurfilosofie aan de faculteit der Wijsbegeerte van de Rijksuniversiteit van Groningen. In zijn werk concentreert hij zich op twee centrale vragen, namelijk de relatie tussen globalisering en (sociale, persoonlijke en lokale) identiteit enerzijds en de relatie tussen vrijheid en intimiteit anderzijds. Deze twee onderwerpen spelen een belangrijke rol in actuele debatten over liberalisme, communitarisme en republicanisme.

In het artikel De mythe van de globalisering maakt hij een betoog over globalisering. Boomkens bekijkt globalisering, in tegenstelling tot vele andere auteurs, niet vanuit een wereld-politiek  perspectief waarbij globalisering vooral in verband wordt gebracht met ‘the war on terrorism’, de confrontatie tussen de Islam en het Westen en Amerikaans imperialisme. Wel heeft hij het over alledaagse globalisering. Over hoe globalisering onze alledaagse leefwereld en leefwijze heeft beïnvloed. Boomkens stelt dat globalisering een radicale, haast revolutionaire verandering van onze leefwereld en leefwijze(n) betekent, en wel op mondiale schaal. Hij bekijkt in dit artikel de globalisering vanuit de alledaagse leefwereld en beschrijft hoe de revolutie van de globalisering zich nadrukkelijk en onherroepelijk afspeelt in de straat waarin we wonen, de stad of het dorp waarin we leven, de alledaagse sociale en culturele bezigheden waarin we vanzelfsprekend betrokken zijn, van gezinsleven tot werk, van uitgaansleven tot vakanties, van kunst en cultuur tot onderwijs en educatie. Hij vergelijkt het ‘revolutionaire karakter’ van globalisering met revoluties in het verleden (zoals de Franse en de Russische revolutie) en geeft aan dat globalisering zich onderscheidt van voorgaande revoluties in die zin dat het imperium van de globalisering wordt gekenmerkt door het ontbreken van een machtscentrum. Bij revoluties in het verleden, bijvoorbeeld de Franse Revolutie, was er sprake van een aanval, bestorming van ‘de’ macht, die zich bij één instantie en op één duidelijk identificeerbare plek bevond (in de paleizen van de koning of de tsaar). Bij globalisering daarentegen is er sprake van een radicale immanentie van de macht: de macht staat niet tegenover de samenleving, noch erboven, maar heeft zich in een wereldomspannend netwerk over en in de gehele maatschappij vertakt. Door de introductie en snelle verspreiding van een nieuw wereldomspannend netwerk van informatie- en communicatiemedia is er een gegeneraliseerde verafhankelijking ontstaan. Boomkens poneert dat deze toegenomen en toenemende afhankelijkheid, niet het resultaat is van de macht van één instelling of apparaat maar het gecombineerde eindresultaat van meerdere processen van verafhankelijking vanuit uiteenlopende relatieve centra of knooppunten. De auteur ziet de (liberale) markt historisch als de voornaamste motor of aanjager van de groei en verfijning van arbeidsverdeling en daarmee van de toename van verafhankelijkingsprocessen.

Wat Boomkens treffend verwoordt is het feit dat de gegeneraliseerde verafhankelijking die  samenhangt met het globaliseringsproces niet aanvoelt als een vorm van afhankelijkheid. De gegeneraliseerde afhankelijkheid alias de liberale markt, voelt aan als vrijheid, maar wel een dubbelzinnig soort vrijheid. Niet de vrijheid waar eeuwenlang door verschillende groepen (socialisten, liberalen, democraten) is voor gevochten: ‘vrijheid als recht’ maar wel vrijheid van de markt, die aanvoelt als iets dat ons overkomt, als ons lot, als iets waaraan niet te valt te ontkomen. Boomkens ziet hierin de paradox van de globalisering: vrijheid in afhankelijkheid of vrijheid als afhankelijkheid. Ik sluit mij aan bij de bedenking van Boomkens en ben er van overtuigd dat de markt ons het gevoel geeft dat we als vrije individuen handelen maar dat we in realiteit beknot zijn in de eigen autonomie door krachten van buitenaf.

De auteur komt tot de rake vaststelling dat de liberale, democratische marktsamenleving paradoxaal genoeg is gebaseerd op vrijheid (in circulatie van goederen, mensen, informatie) maar dat diezelfde samenleving elk alternatief dat in die vrijheid tot ontwikkeling komt de kop indrukt door middel van repressieve tolerantie. Hiermee wordt verwezen naar het feit dat de liberale democratie het eigenaardige vermogen heeft om alle alternatieven voor zichzelf de verstikkingsdood te laten sterven. Door variaties op hetzelfde thema (liberale kapitalisme) toe te laten en door uitingen van verzet en rebellie tegen de status quo of de dominante macht tot op zekere hoogte te tolereren, slaagt de burgerij erin om de liberale samenleving in stand te houden zonder het verzet ertegen hardhandig de kop in te drukken.

Volgens Boomkens kunnen deze variaties wel degelijk meer zijn dan een louter eindeloos herhalen van het oorspronkelijke thema met kleine verschillen. Globalisering  vertegenwoordigt volgens de auteur een nieuwe politieke en culturele uitdaging. De uitdaging bestaat erin na te denken over de mogelijkheid van transformaties van de liberale marktsamenleving zonder dat aan die samenleving een radicaal einde wordt gemaakt. Hoewel dit een paradoxale opgave lijkt, is het volgens de auteur noodzakelijk om deze paradox te ontrafelen indien we ons niet simpelweg wensen neer te leggen bij de mondiale dominantie van het huidige liberalisme.

Een groep die zich opwerpt als tegenstanders van het globalisme zijn de anders-globalisten. Een terechte kritiek/bedenking die de auteur formuleert in het kader van anders-globalistische bewegingen is het feit dat anders-globalisten het ‘kwaad’ identificeren. Dit resulteert in het aanwijzen van ‘schuldigen’ als het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Wereldbank, Amerika en zijn ‘Mcdonaldisering’. Maar hierbij gaan ze voorbij aan de realisatie van het feit dat het kwaad in de geglobaliseerde wereld nu net niet te identificeren is en overal aanwezig is en laten ze op die manier na te werken aan alternatieve instituties op wereldschaal.

Volgens Boomkens, en ik sluit mij hier bij aan, is in de zoektocht naar middelen van verzet tegen de globalisering, zonder de illusie van een breuk met globalisering, de betekenis en de rol van gemeenschappen in een geglobaliseerde cultuur van groot belang. Gemeenschappen spelen een cruciale rol in het alledaagse bestaan en hoewel noch de markt, noch de staat gemeenschapsscheppend zijn, komen gemeenschappen keer op keer weer tot stand. Aan deze gemeenschappen betekenis verlenen, de oorsprong ervan onderzoeken en bediscussiëren, is volgens Boomkens de belangrijkste en meest veeleisende taak die het anders-globalisme zichzelf mag aanrekenen.

Onderstaande tekst is een commentaar op deze blog en is afkomstig van Gerrit 
Muylaert: 
"Globalisering heeft inderdaad, los van macro politieke perspectief veel invloed op ons 
dagelijkse leven. Denken we enkel maar het fenomeen internet en je bent vertrokken. 
Hier zitten we bijvoorbeed voor een taak op het wereld wijde web onze ideeën te delen.
 
Het bizarre aan globalisering vind ik dat het een term is die langs twee kanten benaderd kan
worden. Enerzijds kan je de term gebruiken als een loutere beschrijving van een aantal 
evoluties op technisch, sociaal, politiek, economisch … vlak. Anderzijds wordt het concept
ook ideologisch getint gebruikt. Hiervan getuige de andersglobalisten die tegen de huidige 
vorm van globalisering zijn. Wat bewijst dat de term geen louter neutraal beschrijvende 
waarde meer heeft.
 
In je laatste paragraaf schrijf je naar mijn gevoel iets heel belangrijk: ... zonder de illusie van
 een breuk met globalisering. Inderdaad is het onmogelijk om te breken met iets als 
globalisering. Ik heb het hier over de beschrijvende functie van het woord. het gebeurt nu 
eenmaal en het is niet tegen houden, het is trouwens ook niet nodig het tegen te houden, 
globaliseringheeft ook al veel goeds betekend.
 
Langs de andere kant en hierin volg ik de anders globalisten, Boomkens en uzelf dat we 
wel kunnen zoeken naar hoe deze globalisering in te vullen en hoe de perverse effecten van 
de liberale globalisering te beïnvloeden.
 
Dat hier een rol is weggelegd voor het sociale, cultuur, het menselijke, interactie, eigenheid, 

... gemeenschappen, hoop ik van harte."