Dit artikel is gepubliceerd op 2007-12-29 13:42:34 door Lieselot D'Haene

Als niet wetenschappelijk artikel heb ik een artikel gekozen van Sue L.T. Mc Gregor  en draagt als titel: “Neoliberalism and health care”. Dit artikel komt uit “The International Journal of Consumer Studies – Special edition on ‘Consumers and Health’”, pp. 82-89 en beschrijft de gevolgen van neoliberalisme in de gezondheidssector.  

Gezondheidszorg wordt vaak beschouwd als 1 van de 3 pilaren van het sociale beleid, de andere twee pilaren zijn onderwijs en sociale welvaart/ inkomenszekerheid. Vóór de jaren ’80 werd het gezondheidsbeleid in de meeste landen gevormd door de overheid en gefinancierd met belastingsinkomsten. Vanaf de jaren ’80 werden de Keynesiaanse principes, die een actief overheidsbeleid voorschreven, vervangen door neoliberale gedachten. Neoliberalisme omvat 3 principes: individualisme, vrije markt via privatisering en deregulering en als laatste decentralisatie. Er werden in talrijke landen quasi – markt oplossingen ontwikkeld waarbij de rol van de overheid werd teruggedrongen: de rijken hebben hun eigen privaat systeem dat betere middelen bezit, de armen kunnen beroep doen op systemen van de overheid. Het probleem dat zich hier voor doet is dat de private gezondheidssector de beste middelen ontrekt uit de publieke gezondheidssector. In sommige landen ging men zelfs over tot een totale privatisering van de gezondheidssector. Deze trend is nu vooral merkbaar in Canada, USA, Australië en Nieuw - Zeeland. Alberta is een provincie in Canada. De eerste minister verkondigt de Bill 11 die de Health Care Protection Act wordt genoemd. Deze Bill werd in maart 2000 geïntroduceerd en laat de private ondernemingen toe om diensten te leveren die voordien werden geleverd door de publieke sector. De overheid argumenteert dat dit zal leiden tot een vermindering van wachttijden in de operatiekamer.                                                                                                                 Michael Moore’s nieuwste documentaire Sicko stelt de Amerikaanse gezondheidszorg aan de kaak. Vijftig miljoen mensen in de VS hebben geen enkele vorm van ziekteverzekering. Zij die wel verzekerd zijn, kunnen evenmin op hun beide oren slapen. “In onze wetgeving staat geschreven dat iedere organisatie moet instaan voor een zo groot mogelijke opbrengst voor de aandeelhouders. Het gevolg daarvan is dat de verzekeringsmaatschappijen zo weinig mogelijk medische hulp aanbieden om zo de winsten hoog te houden”, aldus Michael Moore. Sicko gaat dan ook in de eerste plaats over de Amerikanen die wél een ziekteverzekering hebben, maar die nog steeds niet kunnen genieten van een eerlijke gezondheidszorg. België heeft nog altijd een solidair systeem gebaseerd op gezamenlijke financiering. Toch horen we de laatste tijd veel stemmen over commercialisering en invoering van het winstprincipe in de gezondheidssector. Maar winst maken staat gelijk met mensen uitsluiten van bepaalde zorg. In België zijn er al veranderingen merkbaar: de kosten - door de patiënt zelf betaald - voor een ziekenhuisopname zijn de laatste 5 jaar met meer dan 40% gestegen.   De Wereldbank en bilaterale donoren hebben de hervormingen in de gezondheidssector geëxporteerd van het noorden naar het zuiden. Private gezondheidszorg is gestegen in vele ontwikkelingslanden maar dit was meer het resultaat van economische crises en liberalisering dan specifieke hervormingen in de gezondheidssector.  

Het resultaat van deze neoliberale ideologie is een vermindering in de sociale uitgaven en dus ook een vermindering in uitgaven voor gezondheidszorg. De neoliberale agenda voor gezondheidszorghervormingen omvat kostenbesparingen (er wordt daarbij vooral bespaard op personeel), decentralisatie naar lokaal of regionaal niveau en privatisering van de gezondheidssector. Een neoliberaal beleid gelooft in de werking van de marktprincipes en negeert de rol die de overheid speelt in het aanmoedigen van gelijkheid.  Voorstanders van het neoliberalisme geloven erin om de armste in de maatschappij te duwen zodat ze hun eigen oplossing vinden voor hun gebrek aan gezondheidszorg, onderwijs en sociale zekerheid. Er is volgens hen geen overheid nodig om een beleid te implementeren die in een eerlijke herverdeling van de welvaart van een land voorziet. Elke geldtransfer door de staat van 1 sociale groep naar een andere wordt gezien als een schending van de regels van de markt die zeggen dat enkel degene die deel uitmaken van de transactie voordeel kunnen halen uit deze transactie. Dus een sociaal beleid (en dus ook het beleid van de gezondheidszorg) is zinloos omdat een dergelijk beleid een vorm van discriminatie inhoudt voor degene die er geen voordeel kunnen uithalen. Als een persoon gezondheidszorg kan veroorloven is het omdat ze het waard zijn, omdat ze bijdragen tot de economische groei. Gezondheidszorg geregeld door de overheid belemmert de economische groei omdat deze zorg betaald wordt met geld dat kon gebruikt worden om innovatie te stimuleren wat op zijn beurt zorgt voor een sterkere positie in de globale economie.                                                                                             Decentralisatie van de gezondheidszorg is ook een gevolg van het toepassen van de neoliberale principes. Decentralisatie betekent dat de gezondheidszorg wordt overgeheveld van 1 niveau van de overheid naar een ander niveau. Decentralisatie in de gezondheidszorg verbetert de onpartijdigheid, de efficiëntie, de verantwoordelijkheid en de kwaliteit van de gezondheidszorg. Ook stimuleert decentralisatie de innovatie en is het meer efficiënt op het gebied van de administratie (duplicatie en overvloedigheid van personeel worden vermeden). Decentralisatie zou ook moeten leiden tot een hogere responsgraad en een meer geschikte respons op de noden van de burgers. Lokale verantwoordelijken staan namelijk dichter bij de mensen en zijn gevoeliger voor regionale en lokale contexten. De auteur stelt zich vragen bij de voordelen van decentralisatie: leidt decentralisatie niet tot een minder zichtbare, minder toegankelijke en minder verantwoordelijke gezondheidscentra? Meestal hebben deze centra een gebrek aan geld en aan personeel.

Wie kan en wil betalen voor zijn gezondheidsdiensten kan er gebruik van maken, anderen hebben pech! Het principe van “survival of the fittest” wordt toegepast in de gezondheidszorg maar is een degelijk, betaalbaar gezondheidssysteem geen basisrecht voor ieder individu (dit staat toch zo in artikel I van de Alma – Ata verklaring opgesteld in 1978)?