Dit artikel is gepubliceerd op 2007-12-17 20:43:23 door Marijke Herremans

Geselecteerd (niet-wetenschappelijk) artikel Mondiale actie tegen armoede? van Francine Mestrum is terug te vinden op: http://www.risq.org/dutch-article451.html

Francine Mestrum is doctor in de sociale wetenschappen, gespecialiseerd in ontwikkelingsproblematiek en dan vooral in het onderzoek naar armoede, ontwikkeling en internationale organisaties. Als internationale congrestolk voor de Europese instellingen kreeg ze inzicht in de mechanismen van diplomatieke onderhandelingen en in de dynamiek van internationale instellingen. Het artikel Mondiale actie tegen armoede? verscheen op 15 mei 2005 op de website van Review of International Social Questions (RISQ). RISQ is een onafhankelijke vereniging van studenten, journalisten, politici en activisten die als doel heeft om internationale politiek meer inclusief, rechtvaardig en verantwoordelijk te maken. Er wordt nagedacht over hoe internationale politiek zich (meer) kan afstemmen op de noden van een globaliserende wereld.

In het artikel neemt Mestrum enkele actuele begrippen en concepten onder de loep. Zoals daar zijn: ‘armoedebestrijding’, ‘Millenniumdoelstellingen’ (MDG’s), ‘Poverty Reduction Strategy Paper’s’ (PRSP’s). Deze begrippen geven de algemene teneur weer van de internationale instellingen, zoals de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Armoede wordt voorgesteld als een mondiaal probleem. Bijgevolg is armoedebestrijding dan ook in het belang van ons allen. Armoede is een consensusthema, niemand kan tegen armoedebestrijding zijn. Wel is het volgens Mestrum, en ik ben het met haar eens, nodig om het armoedeverhaal en de (verborgen) agenda van de internationale instellingen te onderzoeken en te doorprikken. Mestrum toont aan dat het armoedebestrijdingdiscours een politieke functie heeft. Het armoedeverhaal kadert in een neoliberale kapitalistische logica. Het heeft als doel de armoede in de wereld te bestrijden maar dit zonder de bestaande economische en politieke machten aan te tasten. Het armoedeverhaal verkondigt dat de armen het best geholpen worden met een gezond macro-economisch beleid, open grenzen voor goederen, diensten en kapitaal en een gedereguleerde markt. Hiermee wordt voorbij gegaan aan de structurele oorzaken van armoede. Door de nadruk te leggen op armoedebestrijding, wordt niet de minste aandacht besteed aan de mondiale en de nationale context waarin deze armoede ontstaat. Door te focussen op armoede, hoeft er niet aan een inkomen of aan herverdeling van inkomens gedacht te worden, maar enkel aan kansen op de (vrije) arbeidsmarkt. Onder het mom van armoedebestrijding worden ‘ontwikkelingslanden’ neoliberale hervormingen opgelegd waarin privatisering en vrijhandel sleutelbegrippen zijn. Hierdoor worden er reusachtige winstmogelijkheden gecreëerd voor multinationals. Sociale zekerheid of sociaal-economische rechten staan niet op de armoedebestrijding-agenda. Mestrum ziet in armoedebestrijding de ultieme legitimering van de economische mondialisering.

Een ander heikel punt dat in dit artikel naar voor wordt gebracht is het concept ‘good governance’. Ook dit is een begrip dat meer en meer opgang maakt in de wereld van de internationale instellingen. Good governance duidt de voorwaarde aan waaraan landen moeten voldoen om hulp te ontvangen. Volgens Mestrum, en andere auteurs, is het ‘good governance verhaal’ in verband te brengen met herkolonialisatie. Arme landen moeten bevrijd worden van slechte bestuurders. Want ‘slecht bestuur’ is een voedingsbodem voor conflicten en terrorisme. Op die manier krijgt ontwikkelingshulp meer en meer de vorm van een veiligheidsbeleid waarbij rijke landen zichzelf moeten beschermen tegen de onveiligheid die uitgaat van landen zonder good governance.

Volgens Mestrum kan er niet aan armoedebestrijding gedaan worden vooraleer er aan ongelijkheid en ontwikkeling gewerkt wordt. Ontwikkeling definieert Mestrum als duurzame en sociale ontwikkeling met een systeem van internationale fiscaliteit en internationale inkomensverdeling, een controle over financiële markten en kwijtschelding van de schulden van de arme landen. Mestrum plaats in de titel van dit artikel een vraagteken achter ‘mondiale actie tegen armoede’ omdat ze van mening is dat een mondiale actie tegen armoede niet het minste zin heeft als het huidige neoliberale, kapitalistische beleid voortduurt.

Mestrum ziet armoedebestrijding als functie en sluitstuk van een neoliberaal discours. Volgens haar bestaat de taak van andersmondialiseringsbewegingen erin om resoluut te breken met de neoliberale kapitalistische logica en te streven naar een andere vorm van wereldbestuur waarin ongelijkheid wordt bestreden en herverdeling als belangrijk punt op de agenda staat. Een bemerking die ik hierbij maak, is of het wel mogelijk is om te breken met de huidige ideologische (neoliberale) hegemonie. Zijn we niet onlosmakelijk verbonden met de (neoliberale, kapitalistische) context waarin we verweven zitten? Nadenken over alternatieven voor de bestaande, dominante hegemonie waarin herverdeling een plaats krijgt, lijkt me een moeilijke maar interessante opgave.