Dit artikel is gepubliceerd op 2007-12-19 12:41:49 door Marijke Herremans

De reportage werpt een licht op het leven en in het bijzonder de loon- en arbeidsomstandigheden in fabrieken in Chinese steden. Chinese steden worden overrompeld door massa’s mensen op zoek naar werk, meestal afkomstig van het platteland, die bereid zijn hard en lang te werken voor weinig geld. Shenzhen, bijvoorbeeld, is een stads- en industriekluwen waarvan het aantal inwoners gegroeid is van 10.000 naar 10.000.000 op 25 jaar tijd. De kijker wordt meegenomen naar een oude textielfabriek dichtbij de stad Jiang Yin waar werkhandschoenen worden gemaakt. Vroeger werkte er 400 mensen in de fabriek maar door de privatisering en herstructurering van het bedrijf is dit aantal tot de helft teruggedrongen. De lokale partijleider is de nieuwe directeur van het bedrijf geworden. Hij ziet de concurrentie met andere bedrijven steeds meer toenemen. Micro-economisch ten gevolge van de lage loonkosten van kleine lokale privé bedrijven en macro-economisch als gevolg van de toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie. Voor hem zijn sanering en automatisering van het productieproces de enige mogelijkheden om het bedrijf draaiende te houden. De kijker maakt kennis met een koppel waarvan de man en vrouw vroeger beiden bij de textielfabriek werkte. Vandaag werkt, als gevolg van de herstructurering, enkel de vrouw nog halftijds bij het bedrijf. Ze werkt 4 uur per dag in de fabriek en verdient € 40 per maand, dit maar om een idee te geven van de verhouding tussen het loon en de werktijd van de arbeiders in de Chinese fabrieken. Het gesprek met de werkneemster leert ons dat haar loon in 20 jaar tijd amper gestegen is en bijgevolg haar koopkracht al helemaal niet. Er worden in de reportage enkele frappante feiten aan het licht gebracht. De vergoeding bij ontslag is minimaal (€ 200) en bovendien bestaat er geen werkloosheidsvergoeding. Ook bij ziekte kunnen werknemers niet terugvallen op een vervangingsinkomen. Of met andere woorden van een sociaal zekerheidsstelsel zoals wij het hier kennen, is totaal geen sprake.

In de Chinese steden dichtbij de fabrieken, bevinden zich slaapzalen waar Chinese migranten uit het binnenland verblijven. Ze leven en slapen hier met veel mensen op zeer kleine ruimten. Een meisje in de reportage vertelt dat de meeste jongeren na de eerste graad van de middelbare school naar de stad vertrekken om er verder te studeren of te gaan werken. Het meisje verdient in de textielfabriek ongeveer € 100 per maand, werkt zes dagen op zeven en 9 uur per dag!

In Hong Kong werd door Han Dongfang, een vroegere spoorwegarbeider die zijn land moest ontvluchten omdat hij syndicaal actief was, een onafhankelijke vakbond opgericht. Deze vakbond, China Labour Solidarity genoemd, wil iets te doen aan de penibele werk- en leefomstandigheden van de Chinese werknemers. China Labour Solidarity brengt wantoestanden aan het licht en geeft juridische bijstand aan arbeiders waarvan de rechten geschonden zijn.

Ook in de stad Shenzhen, waar zich duizende fabrieken bevinden die voor de hele wereld produceren, werken de arbeiders onder zeer slechte voorwaarden. Professor Liu Kaming, heeft daarom een vormingscentrum opgericht voor werknemers. Hij is ervan overtuigd dat als meer Chinezen aandacht krijgen voor de uitbuiting en beseffen dat ze (arbeiders)rechten hebben, er een internationale beweging kan groeien waarbij de neerwaartse sociale spiraal doorbroken wordt.

Het doel van China Labour Solidarity bestaat erin om mensen te doen beseffen dat ze sociale rechten hebben en dat het bestaan van een vakbond volledig legitiem is. Vele Chinezen hebben het idee dat de vakbond deel uitmaakt van het bedrijf. Hiermee hebben ze een fout beeld van wat een vakbeweging moet zijn. Een vakbond is er voor de arbeiders en moet verkozen worden door de arbeiders. De oprichter van de China Labour Solidarity ziet de Chinese arbeiders beweging niet los van de rest van de wereld. Hij is van mening dat zolang de Chinese werknemers zich niet mogen organiseren, de sociale rechten van alle werknemers overal ter wereld in gevaar zijn. Zolang ‘de fabriek van China’ grotendeels werkt zonder minimumlonen, zonder sociale zekerheid, zonder vakbondsvrijheid, dreigt zij een neerwaartse druk uit te oefenen op de lonen en de welvaartstelsels, op de sociale rechten en bescherming in alle landen.

Zeker in deze tijd van (economische) globalisering, lijkt me de aanwezigheid en de rol van een internationale vakbeweging uiterst belangrijk. Luc Cortebeeck, voorzitter van het Algemeen Christelijk Vakverbond (ACV) en vice-voorzitter van de Wereldvakbond verklaarde in een interview: “De nieuwe wereldvakbond is het antwoord  van deze tijd  op de economische globalisering van deze tijd[1]”.

Er kan een link gemaakt worden met een vorig artikel dat ik op deze blog publiceerde, namelijk Mondiale actie tegen armoede?. In dit artikel heeft Francine Mestrum het over hoe het armoedebestrijdingbeleid van de internationale instellingen voorbijgaat aan de structurele oorzaken van armoede. De reportage toont aan dat er in vele gevallen meer structurele oorzaken aan de basis van armoede liggen. Namelijk lage lonen, weinig werk- en sociale zekerheid, geen ziekteverzekering, enzovoort. Willen we echt iets aan armoede doen, zijn we volgens mij, verplicht deze structurele oorzaken in rekening te brengen. Het uitbouwen van een efficiënt netwerk van sociale zekerheid in ontwikkelingslanden lijkt me bijvoorbeeld een stap in de goede richting.