Dit artikel is gepubliceerd op 2007-12-27 18:17:06 door Lancelot Van de Putte

Met de val van de Berlijnse muur op 9 november 1989, kwam er een einde aan één van de belangrijkste symbolen van de Koude Oorlog. Het communistische regime had gefaald en de weg lag vrij voor het kapitalisme en de Westerse ideologieën. Dit creëerde de illusie dat de vrije markt en het neo-liberalisme dé oplossingen waren. De mislukking van het Sovjetexperiment had tal van andere oorzaken maar werd vertaald als de overwinning van de ene overtuiging op de andere. De leemte die achterbleef werd snel opgevuld. Na de val van de Berlijnse muur werd door heel het Westen, de Wereldbank, het IMF en de WTO, de zogeheten Washington Consensus omarmd. Deze 2 dynamieken, de val van de Berlijnse muur en de Washington Consensus, liggen aan de basis van de neoliberale omvorming van Europa en een groot deel van de rest van de wereld. De rode loper werd uitgerold voor een kapitalistisch-imperialistisch offensief over de hele wereld die zijn invloed had op verschillende aspecten van de samenleving.

Joseph Stiglitz beschrijft de Washington Consensus in een interview als volgt:"De Washington Consensus is een overeenstemming die bereikt werd tussen 15th Street en 19th Street Washington, respectievelijk de straat waarin de Amerikaanse Nationale Bank haar kantoren heeft en waar het IMF gehuisvest is. De consensus betrof de dingen die ontwikkelingslanden moesten doen om aan hun ontwikkeling te werken. Eigenlijk was het een simpel voorschrift dat voor al die landen moest gelden: liberalisering, privatisering, deregulering en macro-economische stabiliteit. Het was au fond een erg conservatieve politieke agenda uit de Reagan-Tatcherjaren die opgelegd werd aan alle ontwikkelingslanden.[...] De Washington Consensus werd verkocht als economische wetenschap, terwijl het in feite een politieke ideologie was."

In het door mij gekozen artikel, 'de Washington Consensus' (http://www.mo.be/index.php?id=61&tx_uwnews_pi2[art_id]=253), wordt gesteld dat de uiteindelijke uitvoering van de Washington Consensus in concrete beleidslijnen afwijkt van het oorspronkelijke idee achter dit economisch plan. Terwijl de Washington Consensus gevormd en toegepast werd zag de wereld ook de implosie van de Sovjet-Unie en het falen van haar gedachtegoed. Binnen de solidering van deze 'overwinning' krijgt ook de Washington Consensus haar rol als belichaming van het neoliberale denken. De bedenkers van de Washington Consensus vroegen geen volledige vrijmaking van de kapitaalmarkten, geen toepassing van de principes van de aanbodeconomie en geen beperking van de overheidstussenkomsten op het gebied van openbare diensten en inkomensherverdeling. Die interpretatie werd opgedrongen door conservatieve ideologen en marktfundamentalisten. Volgens het artikel bestaat er een groot verschil tussen het vrijmaken van de handel en het vrijmaken van het kapitaalverkeer. Het laatste is veel risicogevoeliger, prijzen van activa zijn een gok met een verre en onzekere toekomst en daarom ook veranderlijk en instabiel. Landen met een stabiele economie en een zekere controle kunnen wel voordeel halen uit internationaal kapitaalverkeer in tegenstelling tot de meeste landen waar het advies 'let capital fly were it may' een slechte keuze zou zijn. Intussen is de term 'Washington Consensus' een beschadigde merknaam geworden, in de ogen van de publieke opinie is de Consensus verantwoordelijk voor het verderf en de ogenschijnlijk uitzichtloze situatie waarin vele (ontwikkelings)landen zich bevinden. Volgens Williamson zijn anderen dus met zijn lijstje van noodzakelijke economische hervormingen aan de haal gegaan, en zijn de eisen inderdaad steeds onrealistischer en hardvochtiger geworden. Dit neemt niet weg dat ook de oorspronkelijke Washington Consensus noch de situatie van die landen zou hebben kunnen verbeteren noch de steeds wijder wordende kloof tussen rijk en arm zou hebben kunnen dichten. De Washington Consensus faalde en heeft met haar hervormingen de ontwikkelingslanden enkel nog dieper in de problemen heeft gebracht. Het enorme succes van de NIC’s (New Industrial Countries), de vele crisissen en de verdieping ervan na neoliberale hervormingen wijzen duidelijk in de richting van het mislukken van het ontwikkelingsbeleid. De ontwikkelingslanden bleven op hun honger zitten. Sinds de start van de ontwikkelingshulp is de kloof tussen rijk en arm enkel vergroot, het wondermiddel waarmee het probleem van armoede en economische ontwikkeling moest opgelost worden, is uitgebleven. De algemene crisis in de Derde Wereldlanden bleef voortduren en zag er steeds uitzichtlozer uit. Ontwikkelingshulp in de vorm van projecten en structurele aanpassingsprogramma’s, die een antwoord hadden moeten bieden op de toenemende problemen, lag op het einde van de afgelopen eeuw fel onder vuur. Projecten veranderden niets aan de beleidsbeslissingen van het ontwikkelingsland op macrovlak, ze waren in handen van de donoren en ondermijnden de ontvangende staat door de hoge administratieve en andere kosten die werden veroorzaakt door overdreven donoreisen die bovendien onderling niet op elkaar afgestemd waren.

De Washington Consensus berustte op de volgende démarche: open uw grenzen voor vrijhandel, schakel u in in de wereldeconomie, ontwikkeling uw export, dereguleer, privatiseer, zorg voor begrotingsevenwicht en stabiele munten - op die manier kan kapitaal worden aangetrokken en groei en tewerkstelling verzekerd. Vandaag is duidelijk geworden dat de Washington Consensus niet langer standhoudt. De toenemende kritiek, het uitblijven van successen en de verslechterde situatie luidden het einde ervan in. Om aan de kritiek tegemoet te komen pleit men nu voor een verbeterde Washington Consensus waarbij de nadruk ligt op het belang van de institutionele onderbouw en een goed werkend staatsapparaat, het zogenaamd goed bestuur. Men geeft toe dat een zekere staatsinterventie nodig is om de economie te ondersteunen maar dit zonder hun geloof in de heilzame werking van de markt los te laten. Het is maar de vraag in hoeverre de vernieuwde Consensus tegemoet komt aan de wensen van behoeftigen. Zonder een democratische hervorming binnen de beleidsbepalende internationale instellingen blijft de inbreng van de ontvangende landen beperkt en afhankelijk van de goodwill van de donoren. De weldaden van de markt blijven vooralsnog privileges van enkelingen.

referenties: