Dit artikel is gepubliceerd op 2007-12-28 16:09:36 door Lancelot Van de Putte

Martin Hart-Landsberg doceert economie aan het Lewis en Clark college in Portland, Oregon. en heeft het in het artikel "neoliberalism, myths and reality" over de keerzijde van het neoliberalisme. Het neoliberalistische wereldbeeld is geen land van melk en honing. Integendeel, de weerslag van dit beleid wordt al te vaak verzwegen en de mislukkingen en regelrechte rampen toegedekt.

Afspraken zoals het NAFTA (North American Free Trade Agreement) en deze binnen het WTO verstevigen het kapitalisme, hun macht en winsten maar dit met een stijgende economische instabiliteit en verslechterde werk- en leefomstandigheden als gevolg. Ondanks deze realiteit heeft het neoliberale mantra dat liberalisering, deregulering en privatisering vooropstelt als bewerkstellers van positieve groei en een verbeterde leefkwaliteit ervoor gezorgd dat dit alom aanvaard werd als een onbetwistbare waarheid en daarenboven als noodzakelijk. Hiermee opent Hart-Landsberg zijn betoog. De internationale instellingen stellen het vrijmaken van de handel voor als een wondermiddel in de strijd tegen armoede en de degeneratie van 's lands ontwikkeling. Volgens Hart-Landsberg moeten we, om dit te weerleggen, aantonen dat het neoliberalisme werkt ter promotie van kapitalistische belangen en dat het bijgevolg niet gaat om de belangen van arbeidersklasse. De noden die zij hebben, worden in dit systeem niet geledigd maar ondermijnd. Zoals ik een vorig stuk reeds aanhaalde treed Joseph Stiglitz hem bij in zijn analyse. Ook hij maakte de opmerking dat "[...] De Washington Consensus werd verkocht als economische wetenschap, terwijl het in feite een politieke ideologie was."

Het is de politieke ideologie van de leidende klasse, van diegenen die de beslissingen nemen. Volgens de Amerikaanse econoom David Korten is een groot deel van de negatieve ontwikkeling toe te schrijven aan "het falen van instituties als regeringen en dergelijke, omdat die zich niet richten op daadwerkelijke verbetering van het leven van mensen maar zich meer bezig houden met zaken die hier niet direct mee van doen hebben of juist negatieve gevolgen te weeg brengen." In het boek 'When corporations rule the world' ziet Korten 2 prioriteiten om onze mondiale economie te veranderen en ons te richten op het duurzame welzijn van alle mensen. Ten eerste door het verbruiken van natuurlijke grondstoffen af te stellen op de natuurlijke herstel van de planeet en ten tweede door de verdeling van het natuurlijk kapitaal waardoor iedereen kan voldoen aan z'n primaire behoeften en zich kan ontwikkelen. Het bedrijfsleven vormt hierbij een hindernis omdat deze wel profiteert van economische groei als organisatieprincipe van de politiek. Ze heeft er alle belang bij om politieke macht te verwerven om zo hun eigen behoeften te behartigen. Door het marktprincipe te laten primeren, lost men niet de noden van mensen in maar ageert men op de wensen van de markt. De vraag van de achtergestelden op deze wereld strookt niet met het aanbod van de markt dat zich ontwikkeld naargelang de vereisten van de richer few. Het promoten van vrije handel dient als instrument om de winsten van de bedrijven te vergroten. Maar tegelijkertijd met het profitariaat van de neoliberale vrije markt wordt ook de correlerende politieke ideologie gepromoot, al dan niet opgelegd. Niet enkel profiteert de economie van de politiek maar omgekeerd gebruikt de politiek ook de economie om haar invloed te versterken. Vaak wordt beweerd dat de economie het politieke beheerst. Dat de multinationals en de grote industriële bedrijven de touwtjes in handen heeft op het politieke veld waarbij de staatsleiders niet meer zijn dan marionetten. Zo wordt de olielobby een belangrijke rol toegedicht in de Derde Golfoorlog. Vele van deze beweringen zijn natuurlijk overdreven en de invloed van de economie op de politiek is een mes dat langs twee kanten snijdt. Op basis van economische theorieën zoals de comparative advantage theory (zoals beschreven in het artikel) worden de Derde Wereldlanden een bepaald economisch plan opgelegd. In de praktijk blijken deze theorieën veelal niet te werken omdat ze voorbijgaan aan een aantal voorwaarden die een goede werking van deze theorie veronderstelt. Sommige van deze voorwaarden gaan zelfs niet op voor de 'ontwikkelde' Westerse landen, laat staan voor de Derde Wereld. Hart-Landsberg vat het als volgt samen: "the free-trade supporting policy recommendations that flow from the theory of comparative advantage rest on a series of very dubious assumptions."

Uiteindelijk is ook gebleken dat de gecreëerde verwachtingen niet stroken met de realiteit. Lagere groeicijfers, grotere handelsonevenwichten en verslechterde sociale condities zijn getuigen van het falen van het neoliberale beleid. Het continue gespin van utopische denkbeelden zou nu lachwekkend zijn ware het niet dat ze zulke catastrofale gevolgen hadden en nog steeds hebben. De realiteit van het neoliberalisme is het tegendeel van wat jarenlang beweerd is. "De instituties, die in het leven zijn geroepen om de mensheid te helpen, zijn verworden tot instrumenten die ons allemaal dwingen te handelen op een wijze die destructief is voor onszelf, onze samenlevingen en de aarde."(Korten David)

Vandaag is het alom aanvaard dat het beleid van de jaren '80 en '90 niet het gewenste effect had. Maar de alternatieven en aanpassingen van het beleid blijven in hetzelfde bedje ziek. De kern van de zaak wordt niet in vraag gesteld. In een poging om het beleid beter af te stemmen blijft men verder bouwen op dezelfde ideeën als de beleidslijnen voordien. De kapitalistische globalisatie blijft zich verder uit bouwen en het marktdenken blijft een centraal gegeven. We moeten het aandurven het hedendaags kapitalistisch systeem waarvan de accumulatie van winst het belangrijkste uitgangspunt is, in vraag te stellen en niet louter op zoek gaan naar alternatieven die onder dezelfde paraplu opereren. Binnen een bedrijfslogica is er zelden plaats voor solidariteit.

referenties:

Claessen, M., De macht van de multinationals, Ravage, nr. 9, juli 2005      

http://www.globalinfo.nl/content/view/679/40/

Hart-Landsberg, M., Neoliberalism, myths and reality, monthly review, vol 57, nr 11, april 2006, pp 1-17