<!--[if !supportFootnotes]-->[1]<!--[endif]--> Klein, N., The Schock doctrine in action in New Orleans, 21 december 2007, http://www.naomiklein.org/articles/2007/12/shock-doctrine-action-new-orleans (toegang 22/12/2007)

<!--[if !supportFootnotes]-->[2]<!--[endif]--> Pleij, S., De schok van 9/11 werd bewust verdiept, interview met Naomi Klein, in Vrij Nederland, 6 oktober 2007, www.veerstichting.nl/blog/wp-content/uploads/2007/10/doc21.doc (toegang 22/12/2007)

Onderstaande tekst is een commentaar op deze blog en is afkomstig van Elien Verhelst:

Deze theorie klinkt heel aannemelijk, maar ik wou op zoek gaan naar kritieken. Cowen noemt Klein’s boek “het meest doeltreffende type van emotionele non-fictie dat dit jaar gepubliceerd is, maar wanneer het komt tot de onderliggende boodschap en de bewijsstandaarden om het te staven, is ‘The Shock Doctrine’ een waar economisch fiasco”.  Cowen vindt dat er geen echte aanwijzingen zijn dat een rechts beleid angstvallig op zoek gaat naar rampen zodat het de onpopulaire ideeën van vrije markt kan verspreiden en implementeren. Het enige aanknopingspunt is Friedman’s quote: “Alleen een crisis produceert echte verandering. Wanneer deze crisis voorkomt, dan hangen de genomen handelingen af van de ideeën die rondom ons liggen”. Over het gehele boek van Klein vindt Cowen dat er geen goed gestaafde argumentering achter zit, maar veeleer een “nevenschikking van thema’s en zogezegde parallelle ontwikkelingen in de wereldmarkt” is. Klein maakt verkeerde afleidingen als ze zegt dat de vrije markt volgelingen foltering ondersteunen, omdat vaak onpopulaire beleidsafwegingen door de vrije markt aanhangers worden voorgesteld en omdat foltering vaak deze onpopulaire beleidsafwegingen ondersteunt. Verder zouden simpele feiten niet in de juiste context worden geplaatst. Cowen geeft daarbij onder andere het voorbeeld dat Friedman en andere denkers in zijn genre opriepen tot beperkingen van de staatsmacht, zeker met inbegrip van de macht om te folteren. Een alternatief voor Klein’s theorie wordt gegeven in de vorm van de oude stijl van conservatisme waarvoor Hayek onder andere pleit en waarbij men vooropstelt dat het afbouwen van vrije markt beleid de beste bescherming biedt tegen onze eigen rampen. Het probleem is echter dat deze stelling niet zo goed zou verkopen. Bovendien ligt er een probleem in de verhouding tussen populaire keuzes van de bevolking en beleidslijnen. Klein’s vorige boek “No Logo” uit 2000 riep op om zich af te zetten tegen publiciteitsondernemingen en multinationals, die door het grote publiek wel graag gezien worden. Zo spreekt Klein zich in haar twee opeenvolgende boeken tegen. Men zou tegen dit alles kunnen inbrengen dat Klein geen academicus is, maar dat betekent niet dat ze met onvolledige feiten en argumenten kan weg komen. Cowen ziet Klein’s theorie  als een resultaat van vereenvoudiging waardoor ze een soort “merk” wordt waartegen ze zich zelf afzette in “No Logo”. Klein verzet zich daar dan weer tegen door te stellen dat ze niet zozeer de merken, maar liever het kapitalistische systeem wilde bekritiseren. Klein zit er dus niet mee in haar eigen visies bij te stellen of aan te passen hoe het haar beter uitkomt.

Verder wordt in een artikel van Cohen ook standpunten van critici gegeven, waarbij het meestal gaat om een kritiek tegen Klein’s verkeerde appreciatie van de feiten. Onder andere Aslund, die werkt voor het Peterson Institute for International Economics stempelt Klein’s theorie af als “complete nonsens”. Aslund stelt dat “als je niets doet, de staatsmanagers overnemen” en dat de politieke wetenschappers de schuldigen zijn want ze hebben “geen idee hoe ze een democratie moeten uitbouwen”. Ook Aslund’s collega bij het Peterson Institute, Williamson, verklaart dat Klein geen “volle appreciatie van zijn positie heeft”.

Een andere kritiek komt uit de hoek van Kaplan. Hij bekijkt de revolutie van de parlementairen in oktober 1993 in Rusland waarbij Yeltsin de legislatuur ontbond en er een  bezetting van gebouwen begon. Yeltsin zette daarop het leger in om de rebellen (geleid volgens Kaplan door een groepering van “Communisten,  duidelijke fascisten en simpele hooligans”) te onderdrukken. Hij gaat recht in de aanval tegen Klein waarbij hij stelt dat Klein’s voorstelling van het conflict als “een clash tussen kapitalisten uit de stijl van Chicago en honorabele, beginnende democraten” belachelijk is. Bij de bezetters in dit conflict waren er helemaal geen democraten aanwezig volgens Kaplan.

Zelf ga ik akkoord met de stelling van Grolus dat Klein zich redelijk snel afmaakt in het zoeken naar een alternatief. Kennis is macht, ja, maar er wordt niet concreet uitgewerkt hoe het grote publiek zich beter kan informeren. Het zal altijd zo blijven dat de machtshebber over meer informatie beschikken, dat is de natuur van de politiek.

Cohen, P. ( 10 september 2007) Free-Market Mischief in Hot Spots of Disaster. http://www.nytimes.com/2007/09/10/books/10shock.html?_r=3&oref=slogin&oref=slogin&oref=slogin . Laatst geraadpleegd op 31 december 2007.

Cowen, T. ( 3 oktober 2007). Shock Jock. http://www.nysun.com/article/63867?page_no=1. Laatst geraadpleegd op 31 december 2007.

Kaplan, F. (2 oktober 2007). Blame Jeltsin. The Historical Roots of Vladimir Putin’s Powerplay. http://www.slate.com/id/2175133/pagenum/all/#page_start. Laatst geraadpleegd op 31 december 2007.